Hành vi bị coi là trốn thuế đang trở thành mối quan tâm lớn đối với cá nhân và doanh nghiệp tại Việt Nam, đặc biệt khi Luật Quản lý thuế 2025 (Luật số 108/2025/QH15) chính thức có hiệu lực từ ngày 1/7/2026. Theo quy định mới tại khoản 4 Điều 45 của luật này, có 10 hành vi cụ thể được xác định là trốn thuế, dẫn đến thiếu số tiền thuế phải nộp hoặc tăng số tiền thuế được miễn, giảm, hoàn. Việc hiểu rõ các hành vi này không chỉ giúp tránh rủi ro pháp lý mà còn góp phần xây dựng môi trường kinh doanh minh bạch, tuân thủ các tiêu chuẩn quốc tế về quản lý thuế. Dựa trên các nguồn thông tin uy tín từ Thư viện Pháp luật, CafeF và Lao Động, cùng với kiến thức chuyên sâu về hệ thống thuế Việt Nam, bài viết này sẽ phân tích chi tiết từng hành vi, kèm theo ví dụ thực tế, hậu quả và lời khuyên để bạn đọc dễ dàng áp dụng.

Luật Quản lý thuế 2025 được Quốc hội thông qua ngày 10/12/2025, nhằm tăng cường quản lý, chống thất thu ngân sách nhà nước và bảo vệ quyền lợi của người nộp thuế. So với Luật Quản lý thuế 2019 trước đây, phiên bản mới siết chặt hơn các quy định về trốn thuế, đặc biệt trong bối cảnh kinh tế số phát triển mạnh mẽ, nơi các giao dịch trực tuyến dễ bị lạm dụng để che giấu doanh thu. Theo Tổng cục Thuế, hàng năm có hàng nghìn trường hợp vi phạm liên quan đến khai báo thuế, dẫn đến thiệt hại ngân sách lên đến hàng nghìn tỷ đồng. Do đó, việc nắm bắt các hành vi bị coi là trốn thuế không chỉ là nghĩa vụ mà còn là chiến lược bảo vệ tài chính cá nhân và doanh nghiệp.

Tìm hiểu thêm: Cách Tính Lương Hưu BHXH Tự Nguyện Mới Nhất 2026

Tại Sao Cần Chú Ý Đến Các Hành Vi Bị Coi Là Trốn Thuế?

Trước khi đi sâu vào danh sách 10 hành vi, hãy hiểu rõ khái niệm trốn thuế theo luật mới. Trốn thuế được định nghĩa là các hành động cố ý hoặc vô ý dẫn đến việc giảm nghĩa vụ thuế một cách bất hợp pháp. Không giống như tránh thuế là sử dụng các quy định pháp lý để giảm thuế hợp pháp – trốn thuế là vi phạm hình sự hoặc hành chính, có thể dẫn đến phạt tiền, truy tố hình sự theo Bộ luật Hình sự 2015 (sửa đổi, bổ sung 2017), với mức phạt lên đến 5 lần số tiền trốn thuế hoặc tù giam từ 3 tháng đến 7 năm tùy mức độ. Theo báo cáo của Ngân hàng Thế giới, Việt Nam đang cải thiện chỉ số nộp thuế trong Doing Business, nhưng vẫn tồn tại khoảng trống về tuân thủ, đặc biệt ở doanh nghiệp nhỏ và vừa. Việc áp dụng luật mới từ 1/7/2026 sẽ giúp lấp đầy khoảng trống này, đồng thời tích hợp công nghệ như ứng dụng eTax Mobile để kiểm tra nghĩa vụ thuế dễ dàng hơn.

Bây giờ, chúng ta hãy phân tích chi tiết 10 hành vi bị coi là trốn thuế theo Luật Quản lý thuế 2025. Mỗi hành vi sẽ được giải thích kèm ví dụ, hậu quả và cách tránh, dựa trên các nguồn uy tín và kinh nghiệm thực tiễn từ hệ thống thuế Việt Nam.

Xem thêm: Cách Tính Thuế TNCN 2026 Mới Nhất Dành Cho Người Lao Động

Danh Sách 10 Hành Vi Bị Coi Là Trốn Thuế 2026

Dưới đây là 10 hành vi cụ thể, được liệt kê theo khoản 4 Điều 45 Luật Quản lý thuế 2025. Các hành vi này áp dụng cho cả cá nhân và tổ chức, với trọng tâm là các hoạt động kinh doanh, xuất nhập khẩu và kế toán.

1. Không nộp hồ sơ đăng ký thuế; không nộp hồ sơ khai thuế; hoặc nộp hồ sơ khai thuế sau 90 ngày kể từ ngày hết thời hạn nộp hoặc hết thời hạn gia hạn nộp theo quy định 

Hành vi này dẫn đến thiếu số tiền thuế phải nộp hoặc tăng số tiền thuế được miễn, giảm, hoàn. Ví dụ, một doanh nghiệp startup quên nộp hồ sơ khai thuế quý sau 90 ngày sẽ bị coi là trốn thuế nếu dẫn đến thiếu hụt thuế VAT. Hậu quả: Phạt hành chính từ 20-40 triệu đồng theo Nghị định 125/2020/NĐ-CP (cập nhật 2025), cộng lãi chậm nộp 0,03%/ngày. Cách tránh: Sử dụng ứng dụng eTax để nhắc nhở lịch nộp, và kiểm tra định kỳ qua cổng thông tin điện tử của Tổng cục Thuế.

2. Không ghi chép, ghi nhận trong sổ kế toán các khoản thu liên quan đến việc xác định số tiền thuế phải nộp

Đây là hành vi phổ biến ở các hộ kinh doanh cá thể, nơi doanh thu tiền mặt không được ghi sổ. Ví dụ, một quán ăn ghi thiếu doanh thu từ đơn hàng online để giảm thuế thu nhập doanh nghiệp. Hậu quả: Có thể bị truy tố hình sự nếu số tiền lớn, theo Điều 200 Bộ luật Hình sự. Cách tránh: Áp dụng phần mềm kế toán chuẩn như Misa hoặc Fast, và kiểm toán nội bộ hàng quý để đảm bảo tính chính xác.

3. Không lập hóa đơn và không kê khai thuế khi bán hàng hóa, dịch vụ theo quy định của pháp luật, hoặc ghi giá trị trên hóa đơn bán hàng thấp hơn giá trị thanh toán thực tế để khai thuế

Ví dụ, một cửa hàng bán lẻ không xuất hóa đơn điện tử cho khách hàng, hoặc ghi giá bán thấp hơn để giảm thuế GTGT. Theo Thông tư 78/2021/TT-BTC, hóa đơn điện tử là bắt buộc từ 2022, và luật mới siết chặt hơn. Hậu quả: Phạt từ 10-20 triệu đồng, cộng truy thu thuế. Cách tránh: Sử dụng hệ thống hóa đơn điện tử của Tổng cục Thuế và đào tạo nhân viên về tuân thủ.

4. Sử dụng hóa đơn, chứng từ không hợp pháp; hoặc sử dụng không hợp pháp hóa đơn, chứng từ để hạch toán hàng hóa, dịch vụ mua vào trong hoạt động phát sinh nghĩa vụ thuế, làm giảm số tiền thuế phải nộp hoặc tăng số tiền thuế được miễn, giảm, khấu trừ, hoàn, không phải nộp

Hành vi này thường thấy ở chuỗi cung ứng, như mua hóa đơn khống để khấu trừ VAT. Ví dụ, doanh nghiệp xây dựng sử dụng hóa đơn giả từ nhà cung cấp để giảm thuế. Hậu quả: Phạt nặng lên đến 100% số tiền thuế trốn, theo Nghị định 125. Cách tránh: Kiểm tra tính hợp pháp của hóa đơn qua hệ thống tra cứu của cơ quan thuế trước khi hạch toán.

5. Sử dụng chứng từ, tài liệu không phản ánh đúng bản chất giao dịch hoặc giá trị giao dịch thực tế để xác định sai số tiền thuế phải nộp, được miễn, giảm, hoàn, không phải nộp

Ví dụ, ký hợp đồng giả mạo để thổi phồng chi phí, giảm thuế thu nhập. Đây là vấn đề lớn trong giao dịch liên kết theo Nghị định 132/2020/NĐ-CP. Hậu quả: Bị điều tra chuyển giá, phạt từ 20-80 triệu đồng. Cách tránh: Duy trì hồ sơ giao dịch thực tế và tham khảo ý kiến chuyên gia thuế trước các giao dịch lớn.

6. Khai sai với thực tế hàng hóa xuất khẩu, nhập khẩu mà cá nhân, tổ chức vi phạm không tự nguyện khắc phục hậu quả bằng cách nộp đủ số tiền thuế phải nộp theo quy định

Ví dụ, khai báo giá trị nhập khẩu thấp hơn để giảm thuế hải quan. Theo Luật Hải quan 2014 (sửa đổi), hành vi này dễ bị phát hiện qua kiểm tra sau thông quan. Hậu quả: Phạt hành chính và truy thu thuế, có thể cấm xuất nhập khẩu tạm thời. Cách tránh: Sử dụng phần mềm khai báo hải quan điện tử và kiểm tra lại trước khi nộp.

7. Cố ý không kê khai hoặc khai sai về thuế đối với hàng hóa xuất khẩu, nhập khẩu

Tương tự hành vi 6 nhưng nhấn mạnh yếu tố cố ý, như giấu hàng hóa trong container. Ví dụ, doanh nghiệp xuất khẩu khai sai mã HS để tránh thuế xuất. Hậu quả: Có thể bị truy tố hình sự nếu số tiền lớn. Cách tránh: Tham gia các khóa đào tạo về thuế xuất nhập khẩu từ Hiệp hội Xuất nhập khẩu Việt Nam (vietnamexport.com).

8. Cấu kết với người gửi hàng để nhập khẩu hàng hóa nhằm mục đích trốn thuế

Đây là hành vi liên quan đến buôn lậu, như hợp tác với đối tác nước ngoài để khai báo sai. Ví dụ, nhập hàng cấm nhưng khai là hàng miễn thuế. Hậu quả: Phạt tù theo Điều 188 Bộ luật Hình sự, cộng tịch thu hàng hóa. Cách tránh: Kiểm tra đối tác qua hệ thống tín dụng quốc tế và báo cáo nghi ngờ cho cơ quan hải quan.

9. Sử dụng hàng hóa thuộc đối tượng không chịu thuế, miễn thuế, xét miễn thuế không đúng mục đích quy định mà không khai báo việc chuyển đổi mục đích sử dụng với cơ quan quản lý thuế

Ví dụ, nhập máy móc miễn thuế cho dự án đầu tư nhưng bán lại cho bên thứ ba mà không khai. Theo Nghị định 134/2016/NĐ-CP, hành vi này phổ biến ở khu vực FDI. Hậu quả: Truy thu thuế cộng phạt chậm nộp. Cách tránh: Ghi chép rõ ràng mục đích sử dụng và báo cáo thay đổi kịp thời.

10. Người nộp thuế có hoạt động kinh doanh trong thời gian ngừng, tạm ngừng hoạt động kinh doanh nhưng không thông báo với cơ quan quản lý thuế

Ví dụ, doanh nghiệp tạm ngừng do dịch bệnh nhưng vẫn bán hàng online mà không báo. Hậu quả: Bị coi là trốn thuế toàn bộ doanh thu trong kỳ. Cách tránh: Nộp thông báo tạm ngừng qua cổng thông tin quốc gia về đăng ký doanh nghiệp (dangkykinhdoanh.gov.vn) và cập nhật khi hoạt động trở lại.

Hậu Quả Của Việc Vi Phạm Và Lời Khuyên Thực Tế

Vi phạm các hành vi trên không chỉ dẫn đến phạt hành chính mà còn ảnh hưởng đến uy tín kinh doanh, như bị công khai nợ thuế trên website Tổng cục Thuế, cấm xuất cảnh hoặc tạm dừng giao dịch ngân hàng. Theo thống kê từ Bộ Tài chính, năm 2025 đã xử lý hơn 10.000 trường hợp trốn thuế với số tiền truy thu lên đến 5.000 tỷ đồng. Để tránh, cá nhân và doanh nghiệp nên:

• Kiểm tra nghĩa vụ thuế qua ứng dụng eTax Mobile hoặc website gdt.gov.vn.
• Tham gia tư vấn từ các công ty kiểm toán uy tín như Deloitte hoặc PwC Việt Nam.
• Xây dựng hệ thống quản lý thuế nội bộ, sử dụng AI để phát hiện sai sót sớm.

Đọc ngay: Từ 1/1/2026 Sổ BHXH Điện Tử Chính Thức Thay Thế Sổ BHXH Giấy

Hiểu rõ 10 hành vi bị coi là trốn thuế từ 1/7/2026 là bước đầu tiên để đảm bảo tuân thủ pháp luật. Luật mới không chỉ nhằm chống thất thu mà còn khuyến khích minh bạch, giúp doanh nghiệp tiếp cận vốn dễ dàng hơn. Hãy coi việc nộp thuế là trách nhiệm xã hội, góp phần xây dựng nền kinh tế Việt Nam vững mạnh. Nếu bạn đang gặp vấn đề về thuế, hãy liên hệ ngay với cơ quan thuế địa phương hoặc tham khảo thêm tại các nguồn chính thức như Thư viện Pháp luật để có thông tin cập nhật nhất. Bằng cách hành động ngay hôm nay, bạn không chỉ tránh rủi ro mà còn tạo nền tảng cho sự phát triển lâu dài. Xem thêm các bài viết khác của HR1Jobs để biết thêm thông tin

FAQ: Những Câu Hỏi Thường Gặp Về Thuế 2026

Trốn thuế là gì? Trốn thuế là hành vi cố ý hoặc vô ý sử dụng các thủ đoạn trái pháp luật để giảm số tiền thuế phải nộp, tăng số tiền được miễn/giảm/hoàn, hoặc không nộp thuế (khác với tránh thuế hợp pháp). Theo khoản 4 Điều 45 Luật Quản lý thuế 2025, trốn thuế được liệt kê cụ thể qua 10 hành vi, áp dụng từ 1/7/2026.

• Trốn thuế có bị đi tù không? Có, nếu số tiền trốn thuế từ 100 triệu đồng trở lên (hoặc dưới 100 triệu nhưng đã bị xử phạt hành chính trước đó hoặc tái phạm), sẽ bị truy cứu trách nhiệm hình sự theo Điều 200 Bộ luật Hình sự 2015 (sửa đổi 2017). Mức phạt tù cao nhất lên đến 7 năm, kèm phạt tiền từ 1-4,5 tỷ đồng (tùy khung). Nếu dưới ngưỡng này, chỉ phạt hành chính theo Nghị định 125/2020/NĐ-CP.
• Mức phạt hành chính cho trốn thuế năm 2026 là bao nhiêu? Theo Nghị định 125/2020/NĐ-CP (vẫn áp dụng đến khi có nghị định mới), phạt tiền bằng 1-3 lần số thuế trốn (tùy tình tiết giảm nhẹ/tăng nặng). Ví dụ: Trốn dưới 100 triệu, phạt 1 lần số thuế trốn nếu có giảm nhẹ; lên đến 3 lần nếu cố ý. Tối đa phạt tiền có thể lên hàng tỷ đồng, cộng lãi chậm nộp 0,03%/ngày và truy thu đầy đủ.
• Hộ kinh doanh cá thể có bị coi là trốn thuế nếu quên nộp khai thuế không? Có, nếu nộp hồ sơ khai thuế sau 90 ngày kể từ hạn (dẫn đến thiếu thuế) hoặc không ghi chép doanh thu, sẽ bị coi là trốn thuế theo hành vi số 1 và 2. Từ 2026, hộ kinh doanh cần dùng hóa đơn điện tử bắt buộc (Điều 26 Luật), nếu không tuân thủ dễ bị phạt nặng. Lời khuyên: Đăng ký eTax Mobile để nhận nhắc nhở.
• Trốn thuế dưới 100 triệu đồng có bị tù không? Không bị tù nếu đây là lần đầu và chưa bị xử phạt hành chính về trốn thuế trước đó. Chỉ phạt hành chính (1-3 lần số thuế trốn) và truy thu. Tuy nhiên, nếu tái phạm hoặc số tiền lớn hơn, sẽ chuyển sang hình sự.
• Doanh nghiệp trốn thuế thì ai chịu trách nhiệm? Người đại diện pháp luật (giám đốc, chủ doanh nghiệp) chịu trách nhiệm chính, có thể bị truy cứu cá nhân nếu chứng minh được hành vi cố ý. Doanh nghiệp bị phạt tiền, đình chỉ hoạt động, công khai nợ thuế trên website Tổng cục Thuế, thậm chí cấm giao dịch ngân hàng.
• Làm sao để tránh bị coi là trốn thuế theo luật mới? 

+ Nộp đúng hạn hồ sơ khai thuế, đăng ký thuế.

+ Ghi chép đầy đủ sổ sách kế toán, xuất hóa đơn điện tử đúng giá trị thực tế.

+ Kiểm tra tính hợp pháp chứng từ trước khi hạch toán.

+Báo cáo kịp thời nếu tạm ngừng kinh doanh hoặc thay đổi mục đích sử dụng hàng miễn thuế.

+ Sử dụng phần mềm kế toán uy tín và tư vấn chuyên gia thuế định kỳ.

Khám phá thêm: 5 Thay Đổi Lớn Về Bảo Hiểm Thất Nghiệp 2026 Từ 1/1

Luật Quản lý thuế 2025 có thay đổi gì so với luật cũ về trốn thuế? Cơ bản giữ nguyên 10 hành vi như Luật 2019 (Điều 143), nhưng siết chặt hơn về minh bạch, tích hợp công nghệ (hóa đơn điện tử, eTax), và nhấn mạnh yếu tố "cố ý" trong một số hành vi (như khai sai xuất nhập khẩu). Mục tiêu là giảm thất thu ngân sách và tăng tuân thủ tự nguyện.