Những lời hứa hẹn về một tương lai tươi sáng nơi AI "giải phóng" sức lao động và tạo ra hàng loạt công việc mới đang dần bị lu mờ bởi những con số biết nói đầy ám ảnh. Năm 2025 được ghi nhận là năm chứng kiến làn sóng sa thải khốc liệt nhất trong vòng 18 năm qua, với 1,2 triệu lao động bị mất việc làm, con số tiệm cận mức đỉnh điểm của cuộc khủng hoảng tài chính toàn cầu năm 2008.

Khác với các đợt cắt giảm nhân sự trước đây thường do suy thoái kinh tế, làn sóng sa thải lần này mang một sắc thái hoàn toàn mới: sự thay thế trực tiếp bởi công nghệ. Các tập đoàn công nghệ hàng đầu thế giới, dù đang chạy đua vũ trang AI với ngân sách hàng tỷ USD, lại mạnh tay cắt giảm nhân sự để tối ưu hóa bộ máy vận hành bằng trí tuệ nhân tạo. Nghịch lý này đặt người lao động, đặc biệt là thế hệ Gen Z – những người vốn được coi là "bản địa số" – vào thế bấp bênh chưa từng có.

Vậy thực hư câu chuyện AI thay thế con người đang diễn ra như thế nào? Liệu đây chỉ là sự điều chỉnh ngắn hạn hay là khởi đầu cho một kỷ nguyên lao động hoàn toàn mới? Bài viết dưới đây của HR1Job sẽ phân tích sâu sắc bức tranh toàn cảnh về thị trường lao động 2025, đồng thời gợi mở những hướng đi chiến lược để người lao động không bị bỏ lại phía sau trong cơn bão công nghệ này.

1. Thực trạng làn sóng sa thải 2025: Những con số biết nói

Bức tranh thị trường lao động năm 2025 được phác họa bằng những gam màu xám xịt, trái ngược hoàn toàn với sự hào nhoáng của các sự kiện ra mắt sản phẩm AI.

1.1 Mức độ cắt giảm nhân sự kỷ lục

Theo báo cáo mới nhất từ Challenger, Gray & Christmas, quy mô của đợt thanh lọc nhân sự lần này là chưa từng có trong gần hai thập kỷ qua.

- Con số báo động: 1,2 triệu lượt cắt giảm nhân sự đã được công bố, tăng vọt 58% so với năm 2024. Đây là mức cao nhất kể từ năm 2020 và đang bám đuổi sát sao kỷ lục buồn của năm 2008 (1,22 triệu người).
- Ngành công nghệ chịu đòn nặng nề nhất: Với 154.000 vị trí bị cắt giảm, tăng 15% so với năm trước, thung lũng Silicon đang trở thành tâm chấn của cơn địa chấn sa thải. Điều trớ trêu là chính những người tạo ra công nghệ lại đang trở thành nạn nhân đầu tiên của nó.

1.2 AI là nguyên nhân trực tiếp và gián tiếp

Sự trỗi dậy của AI không còn là dự báo mà đã trở thành nguyên nhân thực tế dẫn đến mất việc làm.

- Sa thải trực tiếp do AI: Chỉ riêng trong năm 2025, có tới 54.836 kế hoạch sa thải được xác định nguyên nhân trực tiếp là do triển khai AI. Tính từ năm 2023, con số này đã lên tới hơn 71.000 người.
- Tái cấu trúc để đầu tư AI: Các ông lớn như Microsoft, Meta, Amazon đang thực hiện chiến lược "thắt lưng buộc bụng" nhân sự để dồn nguồn lực khổng lồ cho hạ tầng AI. Microsoft đã cắt giảm 15.000 người trong khi chi 80 tỷ USD cho AI, một sự chuyển dịch nguồn vốn rõ rệt từ con người sang máy móc.

1.3 Lời thừa nhận từ các CEO công nghệ

Các lãnh đạo hàng đầu không còn né tránh mà đã thẳng thắn thừa nhận vai trò thay thế của AI.

- AI viết code thay con người: CEO Satya Nadella của Microsoft tiết lộ AI hiện đã đảm nhận việc viết 20-30% mã nguồn của công ty. Điều này đồng nghĩa với việc nhu cầu tuyển dụng lập trình viên cấp thấp (Junior) sẽ giảm mạnh.
- Loại bỏ nhân sự kém hiệu quả: Mark Zuckerberg của Meta tuyên bố muốn dùng AI để sàng lọc và loại bỏ nhân sự kém hiệu quả nhanh hơn. AI đang dần tiến tới ngưỡng năng lực của một kỹ sư cấp trung, đe dọa trực tiếp đến vị trí của nhóm lao động tầm trung.

Xem thêm: AI Trong Tuyển Dụng Có Phải Là Con Dao Hai Lưỡi?

Làn sóng sa thải 2025 không phải là hiện tượng nhất thời mà là sự chuyển dịch cơ cấu lao động mang tính lịch sử. Doanh nghiệp đang chuyển từ mô hình thâm dụng lao động sang thâm dụng công nghệ. Người lao động cần nhìn nhận thực tế này để chuẩn bị tâm thế thích ứng thay vì hoang mang lo sợ.

2. Gen Z: Đối tượng chịu tổn thương nặng nề nhất

Được kỳ vọng là thế hệ làm chủ công nghệ, nhưng Gen Z lại đang là nhóm đối tượng dễ bị tổn thương nhất trong cuộc "đại thanh trừng" nhân sự này.

2.1 Tỷ lệ sa thải cao ở nhóm nhân viên mới

Dữ liệu cho thấy các vị trí khởi điểm, nơi Gen Z thường bắt đầu sự nghiệp, đang bị AI xóa sổ nhanh chóng.

- Cắt giảm một nửa lực lượng lao động trẻ: Tỷ lệ nhân viên từ 21-25 tuổi tại các công ty công nghệ lớn đã giảm từ 15% (đầu năm 2023) xuống còn 6,8% (tháng 8/2025). Đây là một sự sụt giảm gây sốc.
- Thiếu kinh nghiệm thực chiến: Gen Z mới ra trường thường chỉ thuần thục các tác vụ cơ bản như Excel, lập trình cơ bản hay soạn thảo văn bản. Thật không may, đây chính xác là những kỹ năng mà AI hiện nay có thể thực hiện xuất sắc hơn, nhanh hơn và rẻ hơn con người.

2.2 Sự phân cực của thị trường lao động

Thị trường đang chia rẽ sâu sắc giữa nhóm lao động giàu kinh nghiệm và nhóm mới vào nghề.

- Vùng an toàn của nhân sự cấp cao: Những người ở độ tuổi 35-40 với kỹ năng quản lý, tư duy chiến lược và khả năng phán đoán phức tạp vẫn giữ được vị thế vững chắc. AI chưa thể thay thế hoàn toàn yếu tố con người trong các quyết định mang tính sống còn.
- Bẫy thu nhập trung bình sớm: Việc mất đi các vị trí entry-level khiến Gen Z mất đi cơ hội được đào tạo và tích lũy kinh nghiệm để thăng tiến lên các vị trí cao hơn. Điều này có thể tạo ra một thế hệ lao động bị "mắc kẹt" và khó phát triển sự nghiệp.

Xem thêm: 3 Chiến Lược Hàng Đầu Để Thu Hút Và Giữ Chân Thế Hệ Nhân Viên Gen Y

Bi kịch của Gen Z trong làn sóng sa thải này là lời cảnh tỉnh về định hướng nghề nghiệp. Các kỹ năng cứng cơ bản không còn là tấm khiên bảo vệ an toàn. Để tồn tại, Gen Z cần nhanh chóng chuyển hướng sang phát triển tư duy phản biện, sáng tạo và khả năng làm việc cộng tác cùng AI.

3. Chiến lược sinh tồn cho người lao động trong kỷ nguyên AI

Thay vì ngồi chờ đợi cơn bão đi qua, người lao động cần chủ động trang bị cho mình những "chiếc phao cứu sinh" để vượt qua làn sóng này.

3.1 Nâng cấp bản thân trở thành "người điều khiển AI"

Đừng cố gắng đua tốc độ với máy móc, hãy học cách sử dụng chúng để làm đòn bẩy cho năng suất của bạn.

- Thành thạo các công cụ AI: Hãy biến ChatGPT, Copilot hay Gemini thành trợ lý đắc lực của bạn. Một nhân viên biết sử dụng AI để hoàn thành công việc trong 1 giờ sẽ luôn được trọng dụng hơn người mất 8 giờ để làm thủ công.
- Phát triển tư duy AI: Hiểu rõ nguyên lý hoạt động, giới hạn và tiềm năng của AI để áp dụng vào giải quyết các bài toán cụ thể trong công việc. Đây là kỹ năng mà các nhà tuyển dụng đang khao khát tìm kiếm.

3.2 Tập trung vào các kỹ năng "người"

Những gì thuộc về cảm xúc, sự thấu cảm và kết nối giữa người với người là lãnh địa mà AI chưa thể xâm phạm.

Kỹ năng giao tiếp và đàm phán: Khả năng thuyết phục, thấu hiểu tâm lý đối phương và xây dựng mối quan hệ là những kỹ năng vô giá trong mọi thời đại. 

Hãy tham khảo: 9 Thói Quen Giúp Bạn Nói Rõ Ràng Và Tự Tin Hơn Mỗi Ngày

Tư duy sáng tạo và giải quyết vấn đề: AI có thể đưa ra giải pháp dựa trên dữ liệu quá khứ, nhưng con người mới là người đưa ra những ý tưởng đột phá chưa từng có tiền lệ.

3.3 Linh hoạt chuyển đổi và học tập suốt đời

Sự ổn định nghề nghiệp giờ đây nằm ở khả năng thích nghi chứ không phải ở thâm niên làm việc.

- Sẵn sàng chuyển ngành: Nếu ngành nghề hiện tại đang bị AI đe dọa, hãy dũng cảm tìm hiểu và chuyển hướng sang các lĩnh vực mới nổi hoặc các ngành nghề đòi hỏi sự can thiệp cao của con người như chăm sóc sức khỏe, giáo dục, nghệ thuật.
- Liên tục cập nhật kiến thức: Hãy coi việc học là một phần của công việc hàng ngày. Tham gia các khóa học Upskilling để không bị tụt hậu so với tốc độ phát triển của công nghệ.

Xem thêm: Lộ Trình Sự Nghiệp IT 5 Kỹ Năng Không Thể Thiếu Trong Kỷ Nguyên AI

Trong cuộc đua với máy móc, con người sẽ chiến thắng không phải bằng cách làm việc chăm chỉ hơn, mà bằng cách làm việc thông minh hơn và nhân văn hơn. Giá trị của người lao động trong tương lai nằm ở khả năng cộng hưởng sức mạnh với công nghệ để tạo ra những giá trị mới.

4. Lời khuyên cho doanh nghiệp trong bối cảnh sa thải

Sa thải hàng loạt có thể giải quyết bài toán chi phí ngắn hạn nhưng cũng để lại những hệ lụy dài hạn về văn hóa và thương hiệu tuyển dụng.

4.1 Cân nhắc kỹ lưỡng trước khi cắt giảm nhân sự

Đừng sa thải chỉ vì chạy theo xu hướng công nghệ mà quên đi giá trị cốt lõi của doanh nghiệp.

- Đánh giá lại hiệu quả thực tế của AI: Trước khi thay thế nhân sự bằng AI, hãy đảm bảo rằng công nghệ thực sự mang lại hiệu quả vượt trội và ổn định. Đừng để rơi vào bẫy "ảo tưởng công nghệ" khiến quy trình vận hành bị đứt gãy.
- Tái đào tạo thay vì sa thải: Thay vì đẩy nhân viên ra đường, hãy xem xét khả năng đào tạo lại họ cho các vị trí mới mà AI tạo ra. Điều này giúp giữ gìn văn hóa doanh nghiệp và lòng trung thành của đội ngũ.

4.2 Hỗ trợ nhân viên bị ảnh hưởng 

Cách doanh nghiệp đối xử với người ra đi sẽ định hình uy tín của họ đối với người ở lại và ứng viên tương lai.

- Gói hỗ trợ thôi việc nhân văn: Cung cấp các gói trợ cấp tài chính, bảo hiểm và dịch vụ tư vấn tìm việc làm mới cho nhân viên bị sa thải.
- Giao tiếp minh bạch: Thông báo rõ ràng về lý do và lộ trình cắt giảm nhân sự. Sự minh bạch sẽ giúp giảm bớt sự hoang mang và tin đồn tiêu cực trong nội bộ.

4.3 Xây dựng chiến lược nhân sự lai

Hướng tới mô hình kết hợp hài hòa giữa con người và AI.

- Định nghĩa lại vai trò công việc: Thiết kế lại các bản mô tả công việc để phản ánh sự hợp tác giữa người và máy. Xác định rõ những nhiệm vụ nào dành cho AI và những nhiệm vụ nào cần sự can thiệp của con người.
- Nuôi dưỡng văn hóa học tập: Khuyến khích nhân viên thử nghiệm và ứng dụng công nghệ mới. Một môi trường cởi mở với đổi mới sáng tạo sẽ giúp doanh nghiệp đi đầu trong kỷ nguyên AI.

Doanh nghiệp thành công trong kỷ nguyên AI không phải là doanh nghiệp có ít nhân viên nhất, mà là doanh nghiệp có đội ngũ nhân sự biết sử dụng AI hiệu quả nhất. Đầu tư vào con người chính là đầu tư vào khả năng làm chủ công nghệ của tổ chức.

Làn sóng sa thải 2025 là một cú sốc lớn nhưng cũng là một liều thuốc thử mạnh mẽ cho thị trường lao động toàn cầu. Nó buộc chúng ta phải nhìn nhận lại một cách nghiêm túc về mối quan hệ giữa con người và công nghệ. AI không phải là kẻ thù, nó là một công cụ mạnh mẽ đang tái định hình lại cách chúng ta làm việc.

Đối với người lao động, đặc biệt là Gen Z, đây là thời điểm để thức tỉnh và hành động. Đừng để nỗi sợ hãi lấn át, hãy biến thách thức thành động lực để nâng cấp bản thân. Tương lai vẫn thuộc về những người biết làm chủ công cụ và không ngừng sáng tạo.

Tại HR1Job chúng tôi cam kết đồng hành cùng cả doanh nghiệp và người lao động vượt qua giai đoạn chuyển giao đầy biến động này. Chúng tôi tin rằng, với sự chuẩn bị kỹ lưỡng và tư duy đúng đắn, chúng ta hoàn toàn có thể biến kỷ nguyên AI thành kỷ nguyên thịnh vượng chung cho tất cả.